Moederdag is ontstaan in de Verenigde Staten, aan het begin van de twintigste eeuw. De Amerikaanse Anna Jarvis wordt gezien als de grondlegger van de moderne moederdag zoals we die nu kennen. Zij wilde een dag instellen om moeders te eren en te bedanken voor alles wat ze doen. In 1914 werd moederdag officieel erkend als nationale feestdag in de VS, op de tweede zondag van mei.
Maar de wortels van een dag voor moeders gaan verder terug dan dat. Zowel in de oudheid als in de christelijke traditie bestonden al vormen van moederverering die later meespeelden in het ontstaan van moederdag.
Hoe is moederdag ontstaan: het verhaal van Anna Jarvis
Anna Jarvis (1864-1948) is de vrouw achter moederdag. Nadat haar eigen moeder, Ann Reeves Jarvis, in 1905 overleed, wilde Anna haar nagedachtenis eren. Haar moeder had eerder al “Mothers’ Day Work Clubs” opgericht, groepen waarin vrouwen samenwerkten voor de volksgezondheid. Anna vond dat er een officiële dag moest komen waarop alle moeders werden herdacht en gewaardeerd.
In 1908 organiseerde Anna Jarvis de eerste herdenkingsdienst voor moeders in een kerk in Grafton, West Virginia. Ze deelde witte anjers uit, de lievelingsbloem van haar moeder. Witte anjers werden zo het eerste symbool van moederdag. Daarna lobbyde Anna jarenlang bij politici en organisaties om de dag officieel te maken. Dat lukte in 1914, toen de Amerikaanse president Woodrow Wilson de tweede zondag van mei uitriep tot nationale moederdagviering.
Opvallend detail: Anna Jarvis keerde zich later tegen de commercialisering van de dag die ze zelf had bedacht. Ze vond het een schande dat wenskaarten en cadeaus de plek innamen van echte, persoonlijke aandacht. Tot aan haar dood in 1948 bleef ze protesteren tegen de manier waarop moederdag werd uitgebuit door bedrijven.
Oudere tradities die eraan voorafgingen
Lang voor Anna Jarvis waren er al soortgelijke gebruiken. In het oude Griekenland werden feesten georganiseerd ter ere van Rhea, de moeder van de goden. In het Romeinse Rijk kende men vergelijkbare vieringen voor de godin Cybele. Deze festiviteiten hadden een religieus karakter en stonden ver af van de moderne moederdag, maar laten wel zien dat het idee van moederverering oud is.
In Engeland ontstond in de zestiende eeuw “Mothering Sunday”, de vierde zondag van de veertigdagentijd (de periode voor Pasen). Op die dag gingen mensen naar hun “moederkerk”, de hoofdkerk van de regio waar ze gedoopt waren. Kinderen die ver van huis werkten, mochten die dag naar huis terugkeren en brachten dan bloemen en kleine geschenken mee voor hun moeder. Dit gebruik ligt aan de basis van de Engelse moederdagtraditie, die nog steeds in maart valt en dus losstaat van de Amerikaanse variant in mei.
Hoe moederdag zich verspreidde naar de rest van de wereld
Na de officiële erkenning in de VS verspreidde moederdag zich snel naar andere landen. In de meeste landen wordt de tweede zondag van mei aangehouden, het Amerikaanse model. Toch zijn er uitzonderingen. In het Verenigd Koninkrijk en Ierland valt moederdag altijd op de vierde zondag van de vastentijd, en dat is elk jaar een andere datum in maart.
In België kent de regio rond Antwerpen een eigen variant. Daar valt moederdag traditioneel op 15 augustus, het feest van Maria-Tenhemelopneming. Deze datum is verbonden aan de katholieke verering van Maria als moeder en wordt in die regio ook wel “Mariadag” genoemd. Na het herstel van het bisdom Antwerpen in 1962 breidde dit gebruik zich geleidelijk uit naar wat nu het bisdom Antwerpen is.
Nederland en het grootste deel van België viert moederdag op de tweede zondag van mei, net als de VS. Dat is de datum die wereldwijd het vaakst wordt aangehouden.
Van persoonlijk initiatief naar wereldwijde traditie
Het is bijzonder hoe moederdag is uitgegroeid van een persoonlijk rouwgebaar van één vrouw tot een dag die in tientallen landen wordt gevierd. Anna Jarvis bedoelde het als een moment van oprechte, persoonlijke aandacht voor je moeder. Die kern, even stilstaan bij alles wat een moeder doet, is in de meeste landen de blijvende gedachte achter de dag.
De ironie is dat de commercialisering waar Jarvis zo tegen was, inmiddels niet meer weg te denken is. Toch laat de oorsprong zien dat moederdag begon als iets kleins en menselijks: een dochter die haar moeder wilde gedenken.
