Als je peuter niet praat of veel minder zegt dan leeftijdsgenootjes, is dat begrijpelijk iets waar je van wakker ligt. Een peuter van 2 jaar spreekt gemiddeld zo’n 50 woorden en begint tweewoordzinnetjes te maken. Doet jouw kind dat niet, dan is er reden om aandacht aan te besteden, maar dat betekent niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Er zijn veel verklaringen mogelijk, van een gehoorprobleem tot weinig taalaanbod.
Wanneer spreek je van een peuter die niet praat?
Taalontwijkkeling gaat bij elk kind in zijn eigen tempo, maar er zijn globale mijlpalen. Rond de leeftijd van 2 jaar verwacht je gemiddeld zo’n 50 herkenbare woorden en de eerste combinaties van twee woorden, zoals “mama drinken” of “auto weg”. Op 3 jaar spreken de meeste kinderen al in korte zinnetjes van drie tot vier woorden. Als een kind van 2 jaar nog nauwelijks klanken of woorden gebruikt, of als je op de derde verjaardag nog geen zinnetjes hoort, dan is het verstandig om dit te laten onderzoeken.
Er is ook een verschil tussen een kind dat helemaal niet praat en een kind dat wel begrijpt wat je zegt maar zelf weinig uit zichzelf zegt. Een peuter die opdrachten begrijpt, naar je kijkt en communiceert via gebaren of gezichtsuitdrukkingen, laat zien dat de taalbegrip goed is. Dat is een positief signaal, ook al blijft de spraak achter.
Mogelijke oorzaken als een peuter niet praat
Er zijn meerdere redenen waarom een peuter weinig of niet praat. De meest voorkomende zijn:
- Gehoorproblemen. Als een kind slecht hoort, hoort het ook minder taal. Het kan dan moeilijk zijn om woorden na te doen of te leren. Dit is een van de eerste dingen die gecontroleerd wordt bij een taalachterstand.
- Regelmatige oorontstekingen. Herhaalde oorontstekingen kunnen zorgen voor wisselend gehoorverlies. In zo’n periode hoort een kind minder scherp, wat invloed heeft op de taalontwikkeling.
- Weinig taalaanbod. Taal leer je door taal te horen. Kinderen die weinig voorgelezen krijgen, weinig gesprekken meemaken of veel schermtijd hebben zonder interactie, kunnen een achterstand oplopen.
- Tweetaligheid. Kinderen die opgroeien met twee talen, beginnen soms later met spreken in beide talen. Dat is normaal. Op den duur halen ze hun eentalige leeftijdsgenootjes in, al kan een tijdelijke achterstand in één taal opvallen.
- Een aanleg om later te starten. Sommige kinderen zijn gewoon late talkers. Ze beginnen later, maar halen de achterstand zonder extra hulp in.
- Een ontwikkelingsstoornis of taalontwikkelingsstoornis (TOS). In sommige gevallen is er sprake van een stoornis in de taalverwerking. Een logopedist of kinderarts kan dit verder onderzoeken.
- Autisme of andere ontwikkelingsvragen. Bij autisme kunnen ook taalachterstanden voorkomen, vaak in combinatie met andere signalen zoals weinig oogcontact of herhaald gedrag.
Wat kun je thuis doen als je peuter weinig praat?
Taal stimuleer je niet door te oefenen alsof het een taak is, maar door er gewoon veel mee bezig te zijn in het dagelijks leven. Benoem wat je doet: “Nu was ik de aardappelen. Aardappelen zijn hard.” Lees elke dag voor, ook korte verhaaltjes of boekjes met plaatjes. Wijs aan en noem het. Herhaling helpt: kinderen leren een woord gemiddeld niet na één keer horen, maar na tientallen keren.
Gebruik korte zinnen die een kleine stap verder gaan dan wat je kind zegt. Zegt je kind “auto”, dan zeg jij: “Ja, grote auto.” Zo geef je een taalmodel zonder druk te zetten. Stel geen toetsvragen zoals “Wat is dat?”, maar benoem gewoon zelf. Vragen als “Zal ik de bal pakken?” zijn beter dan “Hoe heet dat?”
Schermtijd heeft zonder begeleiding weinig effect op taalontwikkeling. Een kind dat een half uur televisie kijkt zonder dat er een volwassene bij is die benoemt of reageert, leert daarmee nauwelijks nieuwe woorden. Interactie is wat het verschil maakt.
Wanneer ga je naar de huisarts of logopedist?
Ga sowieso naar de huisarts als je peuter op 2 jaar nog geen 10 herkenbare woorden gebruikt, als je kind op 2,5 jaar nog geen twee woorden combineert, of als je de indruk hebt dat je kind ook moeite heeft met begrijpen wat je zegt. Een huisarts kan doorverwijzen voor een gehooronderzoek bij een KNO-arts en voor logopedie. Het consultatiebureau is ook een goede eerste stap, zeker als je twijfelt of de achterstand groot genoeg is om actie te ondernemen.
Logopedie bij jonge kinderen werkt het best als het vroeg begint. Wacht dus niet tot je kind 4 of 5 is als de signalen er al op 2 zijn. Een vroege aanpak vergroot de kans op een goede inhaalslag aanzienlijk.
Als jouw peuter niet praat of duidelijk minder praat dan leeftijdsgenootjes, is de boodschap kort: laat het gehoor controleren, bied thuis zo veel mogelijk taal aan in de vorm van gesprekken en voorlezen, en zoek hulp als de zorgen blijven. Je hoeft niet te wachten tot je zeker weet dat er “echt iets aan de hand is”. Vroeg aandacht vragen kost niets, een te lang wachten wel.



